O czym są „Ćwiczenie z ciemności” Naji Marie Aidt?

Dania, czasy współczesne.

Główna bohaterka “Ćwiczeń z ciemności” ma 57 lat, trzech dorosłych synów i mieszka w niewielkim bloku zamieszkałym wyłącznie przez kobiety. Do niedawna jej życie toczyło się zwykłym torem: była zaangażowaną przyjaciółką, mamą i babcią, cieszyła się pracą przedszkolanki. Teraz sypia pod stolikiem do kawy, a każde wyjście z domu jest dla niej wyzwaniem ponad siły. Wróciły traumy i lęki z przeszłości, wspomnienia „tamtego dnia”.

Co tydzień wsiada do autobusu, by spotkać się z terapeutą, którego nazywa “gościem od PTSD” i wykonać tytułowe „ćwiczenia z ciemności”. W gabinecie i podczas rozmów z czterema przyjaciółkami – Annie, Nicolą, Rose i Leą – i pisząc dziennik, powoli odtwarza fragmenty swojej przeszłości. Żeby wyzdrowieć i wrócić do dawnej siebie, musi zrozumieć, co jaki wpływ miały na nią minione wydarzenia.

Nasza Książka Marca 2026 to historia o układaniu się z trudną przeszłością, o przetrwaniu i o tym, że nawet w najtrudniejszych momentach w życiu nie musimy radzić sobie same.

Czego się spodziewać po „Ćwiczeniach z ciemności”?

Poruszającej i napisanej bez zbędnych ozdobników historii o pokonywaniu największych lęków i zmaganiu się z traumą.

Ale również: opowieści o szczerej przyjaźni, relacji opartej na zaufaniu i zrozumieniu, która chociaż zmienia się na przestrzeni lat nigdy nie staje się mniej szczera i ważna.

Dlaczego wybrałam „Ćwiczenia z ciemności” do Klubu?

Bo to zaskakująco “zwyczajna” historia, mogłaby przydarzyć się każdej z nas. Chociaż opowiada o traumatycznych wydarzeniach jest mocno osadzona we współczesnej codzienności, nie ma w niej niczego nieprawdopodobnego i to czyni ją jeszcze bardziej poruszającą i uwrażliwia.

Do tego Naja Marie Aidt pisze z rzadko spotykaną szczerością o emocjach towarzyszących dojrzałym kobietom, o ich relacjach, postrzeganiu siebie i wewnętrznej sile. Pięknie pisze, tak, że wiele zdań wchodzi pod żebra, prosto do serducha.

Sceny, które zapamiętam:

• doskonały fragment o przechodzeniu menopauzy na stronie 60
• rozważania bohaterki o „rdzeniu osobowym”
• wspomnienia „tego dnia” na sesji terapeutycznej

Klubowiczki o „Ćwiczeniach z ciemności” na gorąco:

Dla mnie książka sztos, otarta z lukru, szczera z krwi i kości.

Karolina

Jestem bliżej końca, niż początku. Bardzo mi się podoba, chociaż tematy faktycznie mało przyjemne. Dowiaduję się więcej o PTSD. Bardzo podoba mi się perspektywa kobiety w takim wieku i z takimi doświadczeniami. Dużo tu mądrości, również rodzicielskiej. Mam z tą książką tak, że jak zaczynam czytać to pierwsze dwie strony idą mi jak po grudzie, a potem nie mogę się oderwać. I tak codziennie!

Magdalena

Nie spodziewałam się poetyckiego języka, ale czyta się bardzo dobrze, chociaż ze względu na trudne doświadczenia bohaterki jest poważnie, poruszająco i melancholijnie. Kiedy już myślałam, że nic trudniejszego nie może spotkać bohaterki, to jednak myliłam się … Autorka potrafi dolać oliwy … Zachwyciła mnie kobieca nienachalna obecność i towarzyszenie, zamiast naprawiania kogoś i jego życia na siłę. A kobiecy krąg, który emanuje terapeutycznym zrozumieniem i wsparciem robi równie ważną robotę jak „gość od PTSD”.

Eliza

Więcej recenzji na dole strony.

Spotkanie klubu książki i pytania do „Ćwiczeń z ciemności”

Pytania, które nam towarzyszyły podczas spotkania klubowego i rozmowy o książce „Ćwiczenia z Ciemności:

• Bohaterka pyta gościa od PTSD: „czy rdzeń osobowy pozostaje nienaruszony, niezależnie od tego, co dzieje się z daną osobą w trakcie jej życia” – co Ty o tym myślisz?

• Czy zakończenie książki odebrałaś jako optymistyczne? Czy „ćwiczenia” kiedykolwiek się kończą, czy może ciemność staje się po prostu częścią krajobrazu, z którą bohaterka uczy się współistnieć?

• Bohaterka wychowała trzech synów, ma siostrę, ale w kryzysie otacza się przede wszystkim przyjaciółkami. Co myślisz o ich relacji? Czy w trakcie lektury zastanawiałaś się, gdzie leży granica wspierania kogoś w traumie? 

Pobierz kartę „Ćwiczeń z ciemności” Naji Marie Aidt z Book Journala Klubu Czułej Czytelniczki

Jeśli spodobały Ci się „Ćwiczenia z ciemności” przeczytaj również:

• „Grzybiarkę” Viktorie Hanišovej, którą czytałyśmy w październiku 2024. To bolesna i melancholijna historia podejmująca z wyczuciem jeden z najtrudniejszych tematów. Opowieść o ogromnej samotności i potrzebie wsparcia, o rodzicach, którzy nie powinni mieć dzieci i krzywdzie, której nie da się wybaczyć.
• „Zanim dojrzeją granaty” Rene Karabasz, którą czytałyśmy w maju 2023. To napisana w formie strumienia świadomości przejmująca historia Beki, młodej kobiety dorastającej u podnóża Gór Przeklętych, gdzie wciąż obowiązują krwawe zasady XV-wiecznego Kanunu, albańskiego kodeksu prawa zwyczajowego.

Wydawnictwo Cyranka

Tłumaczenie: Maciej Bobula

Artykuł Ćwiczenia z ciemności – Naja Marie Aidt pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Z moich notatek: gęsta i lepka od florydzkiego upału opowieść o niezaleczonych traumach.

„Gdzie ona jest?” pytają wszyscy wszystkich w niewielkim mieście na Florydzie, w samym środku upalnego lata.

Sammy, córka pastora, z dnia na dzień zginęła bez śladu.

Historię poszukiwań opowiadają nam ze wspólnego punktu widzenia nastolatki – przyjaciółki, dzikuski, dziewczyny, które wtapiają się w tłum i wiedzą wszystko o wszystkich.

„Dzikuski: to mroczna, duszna, pełna metafor (kamyk i Stone!) i świetnie napisana historia o niezaleczonych traumach chowanych latami gdzieś z tyłu podświadomości, które w końcu wypływają na wierzch.

I znów nie do Klubu tylko dlatego, że w tym roku czytałyśmy już dwie amerykańskie powieści.

Wydawnictwo Mova

Tłumaczenie Martyna Tomczak

Artykuł Dzikuski – Dizz Tate pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Odebrana ojcu uzależnionemu od narkotyków malutka Maggie trafia do systemu opieki społecznej. Na przestrzeni kolejnych lat jest przenoszona z jednego domu dziecka do drugiego, od jednej rodziny zastępczej do drugiej, doświadcza przemocy i molestowania, jest niekochana, niechciana i nikomu niepotrzebna. Zawodzi ją system i ludzie, którzy powinni o nią dbać. Mimo to, Maggie wciąż próbuje nie tylko przetrwać, ale przede wszystkim żyć i doświadczać. Gdy dorasta i wydaje się, że los w końcu daje jej szansę na stabilizację, miłość i spokojną przyszłość spotyka ją niewyobrażalna tragedia, a splot dalszych wydarzeń zmusza do podjęcia najtrudniejszej decyzji: ucieczki, wymazania przeszłości i rozpoczęcia życia z inną tożsamością. 

Tylko czy da się tak naprawdę zostawić za sobą traumatyczną przeszłość i zacząć wszystko od nowa?

Niespodziewana wiadomość z nieznanego konta na facebooku zmusza Maggie do konfrontacji ze wszystkim o czym tak bardzo nie chciała już pamiętać.

„Ciała subtelne” Jennifer Down dotykają trudnych tematów: uzależnienia, przemocy, śmierci, wykorzystywania seksualnego i dorastania w domach dziecka. Jennifer Down opowiada historię Maggie z wyczuciem i czułością, a najtrudniejsze doświadczenia ubiera w słowa, które trafiają głęboko pod żebra i zostawiają ślad w myślach. 

Na spotkaniu klubowym rozmawiałyśmy przede wszystkim o Maggie, zastanawiałyśmy się jak można było jej pomóc i czy mogła postąpić inaczej. Omawiałyśmy emocje jakie towarzyszyły nam w trakcie czytania i po odłożeniu książki. Miałyśmy różne zdania nas temat zakończenia, niektóre z nas poruszyło, inne potrzebowały wyraźniejszego domknięcia. Zgodziłyśmy się, że „Ciała subtelne” są napisane pięknym językiem i na długo zostaną z nami.

Wydawnictwo W.A.B.

tłumaczenie Dorota Konowrocka-Sawa

Artykuł Ciała subtelne – Jennifer Down pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Lata ’50-te Rzym.

Marisa, córka właścicieli dobrze prosperujących delikatesów, zachodzi w nieplanowaną ciążę, ale jej narzeczony nie poczuwa się do ojcostwa i nie chce mieć z nią nic wspólnego. Stelvio, zatrudniony w delikatesach i zakochany w Marisie 26-latek zgadza się związać z nią i zostać ojcem nienarodzonego dziecka. Po części zaaranżowane małżeństwo Ansaldów okazuje się być doskonale dobrane i daje początek wspierającej się i kochającej rodzinie.

To życie „przed”.

Od życia, „które pozostało” oddziela je grubą kreską śmierć 16-letniej Betty, córki Marisy i Stelvia, której ciało zostaje znalezione na plaży w Torre Domizia 20 lat później.

Głęboko zakorzenione przekonania o tym jak powinna zachowywać się młoda dziewczyna nie ułatwiają prowadzenia śledztwa, a zrozpaczeni rodzice oddalają się od siebie nie mogąc poradzić sobie ze stratą. Do tego nikt nie wie, że tej samej nocy na plaży razem z Bettą była jej kuzynka, która również padła ofiarą ogromnej przemocy. Pozostawiona sama z koszmarnym wspomnieniem i wyrzutami sumienia wrażliwa Miriam szuka zapomnienia i ulgi w coraz większych dawkach leków nasennych.

Jak poskładać roztrzaskaną rodzinę, zasklepić rany i nauczyć się żyć dalej z tak ogromną stratą?

Nasz Książka Września „Życie, które nam pozostało” to przejmująca historia, która wciąga, wkurza i prowokuje do myślenia.

Na spotkaniu klubowym rozmawiałyśmy m.in. o tym, jak historie Marisy, Betty i Miriam mogłby potoczyć się, gdyby akcja powieści działa się w 2024 r. Zastanawiałyśmy się czy postrzeganie i oczekiwania wobec kobiet, tego jak mają się zachowywać i wyglądać zmieniły się na przestrzeni kilkudziesięciu ostatnich lat.
Rozmawiałyśmy o tym, jak trudno jest wychować dziewczynki na silne i niezależne kobiety jednocześnie przygotowując je i uwrażliwiając na ogrom niebezpiecznych sytuacji.

Dużo przemyśleń, dużo ważnych słów, dużo rozkmin.

Klubowe spotkania pozwalają rozładować emocje szczególnie w tak poruszających powieściach jak „Życie, które nam pozostało” Roberty Recchi.

Artykuł Życie, które nam zostało – Roberta Recchia pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Karin Smirnoff w jednym z wywiadów powiedziała, że pisząc tę powieść starała się „przekuć ból w literaturę i opowiedzieć jakim jest uczuciem”. I udało jej się to doskonale. „Pojechałam do brata na południe” to pierwszy tom trylogii o rodzinie Kippów dotkniętej każdą z możliwych tragedii, które można sobie wyobrazić.

Jana wraca do rodzinnej wsi, żeby pomóc pozbierać się pogrążonemu w alkoholizmie bratu. Sprzątając jego życie zderza się z własną przeszłością, wraca do wydarzeń naznaczonych cierpieniem i przemocą, i odkrywa głęboko skrywane sekrety. Jest źle, a za każdym kolejnym rozdziałem jeszcze gorzej. Do tego forma powieści (brak przecinków i wielkich liter) zmusza do maksymalnego skupienia, bo decydujące dla fabuły fakty bywają rozrzucone w z pozoru monotonnym tekście.

Nie czytałam jeszcze tak świetnej i jednocześnie tak porażająco bolesnej powieści.

Ciekawostka: pierwszy rozdział Brata Karin napisała, żeby dostać się kurs kreatywnego pisania na uniwersytecie w Lund.

PS. To pierwsza część trylogii o rodzinie Kippów. Pozostałe dwa tomy są już również dostępne i równie dobre.

Artykuł Pojechałam do brata na południe – Karin Smirnoff pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

To książka nie tylko o ciele, ale i o duszy. Bolesna opowieść o wychodzeniu z traumy, intymny zapis emocji i doświadczeń, pozbawiony motywowania, pouczania i gotowych rozwiązań.

PS. Roxane to jedna z moich ulubionych pisarek, jej teksty na stronie The New York Times czytałam na jednym wdechu.

Artykuł Głód – Roxane Gay pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

„Mireczek” Aleksandry Zbroi jest nie tylko trudną, pełną emocji relacją z dorastania z ojcem alkoholikiem, ale również próbą odtworzenia zdarzeń z przeszłości, w których autorka szuka przyczyny jego choroby.

„Opowieść o Mireczku zdarzyła się naprawdę, choć jej poszczególne części o prawdę jedynie się ocierają. Czemu on, czemu poddał się piciu i co z tego spłynęło na mnie? – nadal nie wiem. Postawiłam kilka hipotez. Żadnej z nich nie jestem pewna, jednocześnie jestem pewna ich wszystkich.”

Rozchodniaczek

Nie ma w „Mireczku” oceny, nie ma happy-endu, dobrych rad jak żyć po. Jest bolesne świadectwo i intymna historia, która uwrażliwia i otwiera oczy.

Artykuł Mireczek – Aleksandra Zbroja pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Joan po samobójczej śmierci kochanka ucieka z Nowego Jorku do Los Angeles. Chce zacząć zupełnie nowy rozdział od rozprawienia się z przeszłością i traumą z dzieciństwa, która naznaczyła całe jej dorosłe życie.

Historia, opisane w kolejnych rozdziałach jest poszarpana, pełna niedomówień i tajemnic. Przeszłość Joan poznajemy niechronologicznie. Raz cofamy się do dzieciństwa, śmierci rodziców i dorastania z ciotką, innym razem zagłębiamy się w jej relacje i związki z mężczyznami sprzed zaledwie kilu lat. Rozsypane puzzle uzupełnia teraźniejszość upalnego L.A i pokręcone postacie, które stają na jej drodze.

Nie do końca moja bajka, ale mimo wszystko nie mogłam się od niej oderwać i przeczytałam do samego końca.

Artykuł Zwierzę – Lisa Taddeo pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Ta książka nie jest łatwa. Czytanie niektórych fragmentów aż boli.

Ale mimo to nie mogłam się od niej oderwać, tak bardzo chciałam zrozumieć coś, czego racjonalnie zrozumieć się po prostu nie da.

Relację Vanessy z nauczycielem angielskiego Stranem, poznajemy na dwóch płaszczyznach czasowych. Przeszłość widzimy oczami nastolatki zafascynowanej 42-letniem mężczyzną. Teraźniejszość to perspektywa dorosłej kobiety, która musi skonfrontować swoje postrzeganie związku ze Stranem (i jego konsekwencji) z tym, kim się stała, jak żyje i jak tę część jej przeszłości postrzegają inni – kobiety, z którymi Strane miał styczność, jej matka, były partner, terapeutka.

Nigdy nie rozumiałam zachwytów nad Lolitą, to była zawsze dla mnie odrażająca historia, bez względu na kunszt użytego języka. I „Mroczna Vanessa” tylko utwierdziła mnie w tym przekonaniu.

„Czuję, że nie mogę stracić tego, czego trzymam sie kurczowo od dawna. Rozumiesz? To musi być historia miłosna. Potrzebuję tego (…).

Bo jeśli to nie była miłość to co?

(…)

To moje życie – mówię. – To było całe moje życie.”

Artykuł Moja mroczna Vanesso – Kate Elizabeth Russel pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Salama ma 18 lat, za sobą rok studiów farmaceutycznych, a w planach magisterkę z fitoterapii. Chce podróżować, zbierać rośliny i kwiaty lecznicze z całego świata, i napisać magiczną książkę dla dzieci. Jej brat właśnie ożenił się z Laylą, najlepszą przyjaciółką Salamy, a ona sama nie może doczekać się tajemniczej randki z nieznajomym, którą zaplanowała dla niej mama.

Ale wybucha wojenne piekło.

Świat Salamy rozpada się od pocisków snajperów i bomb zrzucanych z samolotów, Jej dom zostaje zrównany z ziemią, a brat i ojciec znikają bez śladu. Dziewczyna zaczyna pracę w lokalnym szpitalu, operuje, zaszywa rany, ratuje życia. Po pracy wraca do mieszkania w podziurawionym od kul bloku, do Layli, która nosi pod sercem dziecko jej brata. A w myślach wciąż waży najtrudniejszą z decyzji: zostać i pomagać ofiarom konfliktu, czy uciec z Syrii, by ocalić siebie i Layla?

Na spotkaniu klubowym rozmawiałyśmy o strachu i o tym, jak wpływa na Salamę i na jej decyzję. Zgodziłyśmy się, że postać Khawfa została świetnie przemyślana i wzbogaca fabułę. Zastanawiałyśmy się również, czy zakwalifikowanie „Dopóki rosną cytrynowe drzewa” Zoulfy Kataouh do literatury młodzieżowej jest zasadne i jak mogą odebrać ją młode czytelniczki i czytelnicy.

Wydawnictwo We Need YA

Artykuł Dopóki rosną cytrynowe drzewa – Zoulfa Katouh pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.