Współpraca z Wydawnictwem Axis Mundi

Klubowa recenzentka: Barbara Mytnik (Instagram: pomiedzy_zdaniami)

Rozpoczynając lekturę „Szklanej jabłoni” Katarzyny Klein spodziewałam się dobrej, poruszającej sagi rodzinnej. Wszak matronat Klubu Czułej Czytelniczki to sygnatura najwyższej jakości. Czy powieść taką przeczytałam? Nie. Przeczytałam prozę nie dobrą, a rewelacyjną. Znakomitą. Doskonałą!


Ale od początku…


„Szklana jabłoń” rzeczywiście może być określana mianem sagi, opowiada bowiem o losach kilku pokoleń kobiet z jednej rodziny – spokrewnionych i spowinowaconych. Ramą powieści jest historia najmłodszej z bohaterek, Jagody Skalskiej, która po śmierci babci otrzymuje nie tylko jej mieszkanie, do którego się wprowadza, ale i stare zdjęcia, zapiski, rysunki architektoniczne, dokumenty, skrzynkę bez klucza i cały worek tajemnic. Jest to dla niej sytuacja graniczna, która zmieni jej życie.


W trakcie lektury podążamy za rozsypanymi przez autorkę mikro tropami, co sprawia, że wraz z Jagodą, trochę się domyślamy rozwiązania poszczególnych rodzinnych sekretów, a trochę dajemy się zaskoczyć. Zachowany jest tu idealny balans, oś fabularna poprowadzona jest z wielką przyjemnością dla czytelnika. Daje satysfakcję z odkrywania kolejnych elementów układanki, a jednocześnie sprawia, że powieść nie jest przewidywalna.


Narracja toczy się kilkutorowo – wiodąca oś przeplatana jest nitkami retrospekcji dotyczącymi pozostałych bohaterek – Róży, Nuszki, Magdy, Mirki i Renaty. Każda z nich jest prawdziwa, niestereotypowa, można się z nimi utożsamiać. Pomimo, że bardzo się od siebie różnią, łączy je siła oraz to, że wybrały milczenie.

Z każdym kolejnym fragmentem układanki poznajemy dramatyczne doświadczenia przodkiń Jagody i jej samej. Katarzyna Klein porusza tematy wojny, trudnego i niechcianego macierzyństwa, skomplikowanej relacji matka-córka, przemocy i straty.



Autorka przeprowadza nas przez wydarzenia z przeszłości, od lat tuż przed wojną, przez II wojnę światową, odbudowę zniszczonego wojną kraju, czasy PRL, lata 90., aż po rok 2005. Widać tu dużą pracę nad źródłami, szczególnie w scenach z czasów powojennych, kiedy zasiedlano tereny Dolnego Śląska, a wysiedlano dotychczasowych mieszkańców tego terenu. 
Pięknie i przejmująco ukazany jest również pogruchotany wojenną zawieruchą Wrocław – kamienice z wydartymi sercami i rozdartymi duszami. Na miasto patrzymy jednak oczami Magdy, która stara się widzieć w nim przede wszystkim przestrzeń na nowe życie.


Małym mrugnięciem do czytelnika jest tu wspomnienie kobiety, która prowadzi na postronku świnię – jest to kadr ze zdjęcia uwieczniającego tę szczególną kompanię pod budynkiem dzisiejszego centrum handlowego Renoma pod koniec lat 40.

Katarzyna Klein nie czerpie jednak tylko z fotografii. Powieść nasycona jest odniesieniami do innych dziedzin sztuki – od malarstwa i architektury, po unikatowe wyroby ze szkła artystycznego i użytkowego. W pamięć szczególnie zapada piękna scena ze szklaną instalacją Renaty, będącą połączeniem obrazu Moneta, muzyki i szkła, a stanowiącą niesamowity wręcz wyraz prawdziwej osobowości bohaterki.

Ktoś mógłby zapytać, jak tak bogata treść zmieściła się w niepozornej objętościowo książce. Spieszę z odpowiedzią!

Nie ma tu ani jednego zbędnego zdania. Każde trafia albo do wyobraźni, budując świat przedstawiony, albo do serca, tworząc skomplikowaną mozaikę emocji, albo skłania do refleksji i rezonuje w myślach jeszcze długo po odłożeniu książki. Jednym z takich fragmentów, który zostanie ze mną na długo, jeśli nie na zawsze jest:

„
(…) w rzeczywistości nie wiemy o sobie nawzajem zbyt wiele. To, w jaki sposób zadajemy innym pytania, wpływa na to, jakie historie od nich usłyszymy. Jeśli w ogóle.”

Język powieści jest celny, konkretny, ale jednocześnie często niemal poetycki, co tworzy wspaniałą prozę. Jako przykład pozwolę sobie przytoczyć jeszcze jeden fragment, opisujący Renatę:


„W niektóre dni Renata była twarda, lśniąca, przejrzysta w swoich słowach i czynach. A czasem matowiała tajemnicą. Była przeszkleniem między przeszłością a teraz. Raz przyciągała żarem, a innym razem odpychała, zastygła i zimna. Jak okienna szyba jednocześnie łączyła i dzieliła to, co w środku, i to, co na zewnątrz. Jak szkło rozpalała się wewnątrz do czerwoności, a potem pozwalała, aby emocje zastygały w niej na zawsze szklanymi paciorkami.”


Jest to proza, która szanuje czytelnika – pozwala mu i na głębokie przeżycia i na zadumę.



Zakończenie powieści jest klamrowe i to w sposób podwójny. Jagoda pozornie wraca do początku – ponownie wprowadza się do mieszkania po dziadkach, tym razem jednak na swoich warunkach. Jest już inną osobą, która otwiera się na nowe możliwości i relacje – prawda ją wyzwoliła.

Druga klamra jest bardziej poetycka, związana ze wspomnianymi w jednej z pierwszych scen matrioszkami – znanymi większości z nas, drewnianymi babami, które symbolizują nasze bohaterki. W klasycznym układzie jedna baba “ginie” w drugiej. Pozornie ta większa osłania mniejszą, chroni ją, ale jednocześnie – parafrazując autorkę – chowa głęboko i czasem zapomina, że ta mniejsza tam w środku jest. Zakończenie jest bardzo wymowne. Jagoda otrzymuje matrioszki wykonane ze szkła:


„Mimo, że każda kolejna patrzy na świat przez pryzmat tej większej, to jednak widzi też świat swoimi oczami i nimi nadaje znaczenie.”

Jagoda może wreszcie przeżywać świat po swojemu, nie odcinając się od korzeni, ale też rezygnując z bagażu rodowych traum.


„Szklana jabłoń” jest to powieść o ogromnym ładunku emocjonalnym. Jest to historia o kobietach, ale w istocie opowiada dużo więcej – o radzeniu sobie z przeszłością, o traumie i wydarzeniach, które wdzierają się w życie bohaterek i zmieniają je. O tym, ile zła powodują i jak daleko sięgają. O przemocy ukrytej pod pancerzem milczenia, codziennych wyborów i zmagań. Ale też jest to powieść o nowych początkach, dająca nadzieję na zmianę.

Gorąco polecam!

Artykuł Szklana jabłoń – Katarzyna Klein pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Z moich notatek: tylko jeden z trzech wątków mnie poruszł, ale zdaję sobie sprawę, że miałam wygórowane oczekiwania.

30-latka rozprawia się z rodzinnymi traumami jednocześnie próbując znaleźć miłości i wypełnieć życiową pustkę.

Historia opowiadana z perspektywy trzech kobiet: babki, matki i córki. Najciekawszy był dla mnie wątek babki Krysi, szczególnie biorąc pod uwagę rozwinięcie i zakończenie. Marta i Basia zostawiły mnie bez większych emocji. Mam wrażenie, że Marta, czyli matka, została przez autorkę ledwo muśnięta, a Basię, czyli córkę potrzebowałabym poznać bardziej, żeby zrozumieć.

Wiem również, że co do powieści poruszających dziedziczenie traum i kobiecy punkt widzenia mam dość spore oczekiwania, bo czytam ich naprawdę DUŻO.

Dlatego jest szansa, że „Matczyzna” wciągnie Czytelniczki, które dopiero sięgają po tę tematykę.

Wydawnictwo Prószyński Media

Artykuł Matczyzna – Małgorzata Żebrowska pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Marylin i David Sorensonowie poznali się i zakochali w sobie na studiach. Przez kolejne 40 lat stworzyli silny związek oparty na miłości i zaufaniu, i razem wychowywali cztery córki. 

Mimo, że Wendy, Violet, Liza i Grace dorastały otoczone miłością w domu, w którym niczego nie brakowało, w dorosłym życiu zmagają się z problemami i trudnymi emocjami, których źródła upatrują w ciągłym dążeniu do zbudowania idealnych związków na wzór miłości ich rodziców.

„Wszystkie jesteśmy emocjonalnie poturbowane, bo ty i tata kochacie siebie nawzajem bardziej niż nas”  – Wendy.

„Wszystkie rozpaczliwie pragniemy życia jak wasze. I wszystkie wiemy, że nigdy go nie będziemy miały.”  – Liza.

Sorensonów poznajemy w chwili, gdy Wendy odnajduje 15 lat wcześniej oddanego do adopcji syna Violet. Pojawienia się Jonah wprowadza duże zamieszanie i zmusza każdego z członków rodziny do przemyślenie swojego życia i podejmowanych wcześniej wyborów.

Na spotkaniu klubowym rozmawiałyśmy o relacjach między siostrami i o tym, z którą z nich mogłybyśmy się zaprzyjaźnić. Zastanawiałyśmy się, czy uczucie i namiętność łącząca Marylin i David rzeczywiście mogła odbić się na życiu ich córek. Zgodziłyśmy się, że największą sympatię budził w nas Jonah. Klubowiczki doceniły wielowątkowość „Największej radości jaka nas spotkała”, autentyczność postaci i ich relacji.

Naszą gościnią była tłumaczka „Największej radości jaka nas spotkała” Katarzyna Bażyńska – Chojnacka.

Tłumaczenie: Katarzyna Bażyńska – Chojnacka

Artykuł Największa radość, jaka nas spotkała – Claire Lombardo pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.

Sertão, suchy nieprzyjazny krajobraz północno-wschodniej Brazylii, 1918 rok.

W na wskroś patriarchalnej społeczności obarczone klątwą kobiety z rodziny Flores są zdane wyłącznie na siebie, bo każdy mężczyzna, który pojawia się w ich życiu przedwcześnie umiera. Próbując znaleźć sposób na utrzymanie się zajmują się koronczarstwem. Z czasem z pozoru błahe zajęcie staje się dla nich nie tylko sposobem na przetrwanie, ale też formą komunikacji, cichego oporu i walki o swoją niezależność i bezpieczeństwo.

Niecałe sto lat później 18-letnia Alice odkrywa wyjątkowe dziedzictwo zaszyte we wzorze ślubnej mantylki przekazywanej kobietom w jej rodzinie od siedmiu pokoleń.

Na spotkaniu klubowym rozmawiałyśmy m.in. o tym, jak ważne są nawet najmniejsze akty sprzeciwu, żeby rozpocząć ZMIANĘ, i że mimo upływu ponad stu lat od historii opisanej w „Koronczarkach” (niestety) wciąż jesteśmy w stanie zrozumieć trudności, z którymi zmagały się bohaterki powieści. W trakcie dyskusji okazało się, że wiele z nas doświadczyło sytuacji zastraszania i zawstydzania, w których potrzebowałyśmy wsparcia i reakcji, i dobrze było poczuć, że nie jesteśmy w tych odczuciach same. Zastanawiałyśmy się, czy Eugenia miała w ogóle wybór, żeby wybrać inną drogę i czy zachowanie ciotki Firminy było w jakikolwiek sposób uzasadnione. Na koniec zgodziłyśmy się, że chciałybyśmy w końcu doczekać czasów, w których „nie będziemy musiały cały czas kombinować”, dopasowywać się i bać powrotów do domu po zmroku.

Artykuł Koronczarki – Angélica Lopes pochodzi z serwisu Klub Czułej Czytelniczki.